READ  ↓      czytaj

Rafał Pytel, Drobne manufaktury chylą się ku upadkowi.

Jan Fejkiel

Rafał Pytel jeszcze jako student Krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, dystansując się od zmysłowych powabów malarstwa, zainteresował się grafiką. W nowo poznanej pracowni drzeworytu zwrócił się ku najprostszym formom rysunku odpowiadającym jego artystycznym potrzebom. “Ciekawe, proste, lapidarne rozwiązanie” miał wyróżnić jego pierwsze próby cięcia w linorycie prowadzący pracownię Zbigniew Lutomski. Uznanie profesora dla, zdawać by się mogło, niewiele znaczącego spontanicznego gestu młodego artysty było ważną wskazówką na przyszłość. Fascynacja linią i kreską, wyczucie dla jej duktu, pierwsze znaki abstrakcji, precyzja i oszczędność formy są więc punktem wyjścia dalszych poszukiwań Pytla. Kreśląc elementarne współrzędne, zarówno linie poziomu jak i pionu, artysta bynajmniej nie zamierzał jednoznacznie określać swego miejsca we wszechświecie. I choć odległa już nieco lekcja Mondriana wydawała się dla niego nadal aktualna, bardziej interesował się przygodą prowadzonego z wolnej ręki, wrażliwego na emocje rysunku. Póki co, bez zobowiązań, bo owa linia choć żywa i organiczna nie miała początkowo ambicji przedstawiania zjawisk otaczającego świata. Jej wyrafinowane, rytmiczne konstrukcje i układy były dla artysty przyjemnością pierwszych chwil stwarzania własnego terytorium : dzieleniem światła i cienia, bieli i czerni, przypominaniem architektury codzienności zawartej zarówno w nas jak i w otoczeniu. Liczyła się tu magia gestu i tajemnica formy, jej zjawiskowa obecność pobudzająca jednak przedmiotową wyobraźnię. W tej poetyce artysta mógłby powołać się na wybitnych artystów starszego pokolenia jak chociażby Stanisława Fijałkowskiego, który z podobnym pietyzmem posługiwał się liniią w malarstwie i linorycie. Być może wpadły mu też w oko wczesne linoryty Krzysztofa Skórczewskiego, których pierwszym motywem była ekspresja falującej linii. Nie bez znaczenia był też kontakt ze Zbigniewem Lutomskim, który w równie oszczędnym, wrażliwym geście “magnezował obrazem”. W pracowni drzeworytu krakowskiej ASP ta tradycja trwa nieprzerwanie, bowiem fascynacja dla rudymentów rysunku i prostoty formy jest nadal udziałem najmłodszego pokolenia uczących się tam grafików. Niektóre linoryty Pytla bywają jeszcze bardziej radykalne. Wyzwolone z tradycyjnej narracji i dramaturgii, pozbawione pointy, kompozycyjnych napięć i elementów przedstawiających, nie mają początku ani końca. Są jednak wykresami emocji i reakcją na realne zdarzenia. 

 ( Notatki z podróży I ,II, 2015 ). Multiplikacja, pulsowanie linii i jej kontrasty, wstęgi drobnych przecinków tworzą deseń, który zaskakuje nie tyle zmiennością,co jednostajnym rytmem, potęgując wrażenie Iluzji. Daje to efekt wręcz op-artowskiego złudzenia. Nie jest to jednak doprowadzona do ostateczności gra czystej formy. Zjawiska optyczne, choć intrygujące, nie rozmywają widzenia i związków artysty z rzeczywistością. Wrażliwość na świat realny nie pozwala mu bez reszty oddać się abstrakcji. Bardziej interesuje go gra na jej przecięciu z figuracją. Czasem przybierała ona postać pastiszu czy też żartu, gdy abstrakcyjne pasma linii tworzą zaokrągloną na rogach mieszczańską ramę zamykającą bliższy realności obraz, który wskazuje na związki z naturą czy też pejzażem industrialnym ( Łęg, 2017). Atrakcją są też otaczające artystę przedmioty, zwłaszcza te będące nostalgicznym wspomnieniem przeszłości. Również inspiracje literackie powodują napływ wyobrażeń odnoszących się do bardziej konkretnej rzeczywistości. Artysta daje temu wyraz odwołując się w swej grafice do Szekspira czy Karela Capka (Birnam , 2015, Karburatorium,2019 ). O swych fascynacjach pisze we wstępie do folderu wystawy, dając do zrozumienia jak silne wywołują emocje. W swej sztuce trzyma je jednak na wodzy. Nie jest przecież ilustratorem i nie zamierza konkurować z narracją literackiego obrazu. Gdy w ostatnich pracach przywołuje pamięć bliskich mu przedmiotów, obiektów i zdarzeń ( Drobne manufaktury chylą się ku upadkowi, 2019, W hołdzie dla Eksperymentalnego Studia Muzyki Elektronowej Polskiego Radia, 2017 ) w większym stopniu nawiązuje do formy quasi figuratywnej. Zawsze jednak dominuje tu dyscyplina plastycznego znaku, czystość i prostota formy. Z podziałami liniowymi kontrastują wyraziste płaszczyzny czerni, a także światłocieniowe, cyfrowe poddruki, które artysta z wyczuciem włącza w domenę linorytu. Płaskość kojarzona jest tu ze złudą perspektywy, a konkret sąsiaduje z metaforą. Tworzy bardziej skomplikowane i urozmaicone, a zarazem iluzoryczne, przestrzenne obiekty. Nie ułatwia ich identyfikacji. Jedynie opisowe tytuły służą jako drogowskaz i rozpoznanie formy. W ten sposób oddaje hołd swej pamięci i nostalgi. Jako artysta pozostaje jednak niewzruszony.

Rafał Pytel. Drobne manufaktury chylą się ku upadkowi. Jan Fejkiel Gallery, 15-30 XI 2019

Tekst ukazał się w Wiadomościach ASP nr 89, kwiecień 2020

wiadomości asp   portfolio / exhibitions / drobne manufaktury chylą się ku upadkowi

 

Wystawa Katedry Sztuki.

Antoni Szoska

[…Rafał Pytel jest jednym z dwóch prezentowanych na wystawie abstrakcjonistów. W swoich czarno-białych linorytach, podobnie jak Konieczko w malarstwie, wyraża się w formach geometrycznych. Należy dodać, że linoryt stanowi jedną z dziedzin w multimedialnej twórczości artysty. Obok grafiki bowiem uprawia on malarstwo, książkę artystyczną, obiekty przestrzenne czy film. Wykorzystuje również dźwięk, co nie jest bez znaczenia dla abstrakcyjnego wyrazu jego prac. We wszystkich tych realizacjach konsekwentnie niejako zgłębia estetyczną „tektonikę” światoobrazu. Można powiedzieć, że owo wizualne rozpoznanie będące pochodną plastycznych eksploracji w różnych mediach skupia się w linorytniczym zapisie. Symptomatycznym wyrazem tego jest praca zatytułowana „W hołdzie dla eksperymentalnego studia muzyki elektronowej polskiego radia”. Na tę konstruktywistycznie wysmakowaną kompozycję składa się naprzemienna gra powiązanych ze sobą rytmów trójkątnych skosów i rombów kontrastujących z domykającymi ją równolegle położonymi kolumnami w formie walców. Całość tworzy wyniosły prostokąt oparty na cyrklem wyrysowanych czarno białych kołach. Złożony wizualnie wyraz nadają jej ascetyczne szarości cięte charakterystycznym oszczędnym ornamentalnym duktem o różnej gęstości. Otrzymujemy grę wizualnych struktur na podobieństwo zapisu muzycznej partytury. Jego prace emanują kontemplacyjnym nastrojem uzyskanym przez zastosowanie wysublimowanych geometrii przy użyciu „mechanicznych” zabiegów. Jak choćby w linorycie „Metropolita” gdzie łączy linoryt z drukiem cyfrowym…]

Fragment tekstu do katalogu wystawy “3×2”, Galeria 4 Ściany, Kraków 2018.

Absentia luminis: Rafał Pytel. Grafika, malarstwo, obiekt.

Pomiędzy – Agnieszka Jankowska-Marzec

Taki właśnie tytuł nosi jeden z obrazów Rafała Pytla, eksponowany na wystawie w Muzeum Manggha, stanowiący zarazem doskonałe wprowadzenie w artystyczny świat krakowskiego malarza. Nie tylko ze względu na swój format, choć kwadratowy moduł ujawnia się w rozmaitych konfiguracjach na wystawie, czy niefiguratywny charakter, jaki w zdecydowanej większości reprezentują jego dzieła. To raczej słowo pomiędzy jest tropem, którym winniśmy podążyć, chcąc lepiej poznać twórczość tego utalentowanego artysty. Rafał Pytel porusza się bowiem sprawnie pomiędzy rozmaitymi gatunkami sztuki; malarstwem, grafiką warsztatową i cyfrową, reliefem, obiektami a nawet sztuką dźwięku!. Dorobek neoawangardy zderza z doświadczeniami współczesnego art world’u, hojnie czerpie zarówno z wysokiej i popularnej kultury, industrialnego otoczenia i natury, wreszcie – tradycji Wschodu i Zachodu. Pomimo jednak rozmaitych impulsów, jakim się poddaje, ekspozycja jego dzieł w Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej, odznaczała się zadziwiającą jednością stylistyczną i ideową. W znacznym stopniu to zasługa świetnej aranżacji wystawy, opartej na kontraście światła i cienia, ukazaniu relacji, w jaką wchodzą emanujące wewnętrznym światłem płótna, z przestrzenią wystawienniczą: oświetloną bądź tonącą w mroku. Niczym starożytni Egipcjanie, w swoich świątyniach, Pytel prowadzi nas więc przez kolejne sale, budując napięcie światłem, aż do punktu kulminacyjnego, pogrążonego prawie w ciemności „sanktuarium”. Tam, na widzów czeka zagadka, „rodem” z surrealistycznych opowieści filmowych Davida Lyncha, skąpana w czerwonym świetle zasłona. Co się za nią kryje? To pytanie chciałby chyba zadać artyście prawie każdy odwiedzający jego wystawę, choć zapewne zdaje sobie sprawę,
że jej nie uzyska… 

Nastrój szczególnej zadumy i tajemnicy, udało się Rafałowi Pytlowi uzyskać także dzięki doskonałemu wpisaniu obrazów i obiektów w architekturę. Artysta ma świadomość, że przestrzeń jest takim samym tworzywem jak płaszczyzna, dlatego nie boi się pustki, wypełniającej sale wystawiennicze, oddzielone od siebie niby bramami, akcentującymi przejścia do kolejnych pomieszczeń. Przestrzeń wykorzystuje więc w zgodzie z japońską predylekcją do kierunków horyzontalnych i szacunkiem dla pustki (Rzeczywistością naczynia i [domu] jest jego puste wnętrze, Lao-tse). Wrażenie harmonii i jedności, jakie odczuwamy w zetknięciu z jego sztuką, zawdzięczamy jednak nie tylko przemyślanej kompozycji wystawy. Budzą je przede wszystkim same dzieła, odznaczające się ascetyczną formą, kolorystyką ograniczoną do bieli i czerni, niekiedy tylko kontrastowo zaznaczonym śladem obecności koloru i zdecydowaną przewagą form geometrycznych. Sztuce spod znaku geometrii zawsze przypisywano rolę kompensacyjną, podkreślano jej niemal terapeutyczne walory: wyciszanie napięć i skłanianie do spokojnej kontemplacji. Wchodząc pomiędzy prace Rafała Pytla rzeczywiście możemy oderwać się od zgiełku życia i oddać się niespiesznej medytacji, lecz czy to wystarczy, aby widzieć w nim klasycznego przedstawiciela nurtu abstrakcji geometrycznej?

Język jakim się on posługuje jest zdecydowanie bardziej różnorodny, na uwagę zasługuje zwłaszcza dialog jaki prowadzi on z historią malarstwa, pełen humoru, ironii i swoistej „dezynwoltury”. Obecność choćby na wystawie wspominanej już wcześniej kurtyny (zasłony) w zaskakujący, metaforyczny sposób łączy się z tak mocno zaakcentowanym w rozmaitych dziełach modułem kwadratu (czarnego). Jak pisał bowiem w Krótkiej historii cienia Victor I. Stoichita: Malewicz kilkakrotnie podkreśla, że źródeł czarnego kwadratu należy doszukiwać się w scenerii, którą zaprojektował w 1913 r. do futurystycznej opery Zwycięstwo nad słońcem. (…) Czarny kwadrat został pierwotnie pomyślany jako kurtyna. A kurtyna nie stanowi „przedstawienia”, lecz jest tym, co je zakrywa; przedstawienie staje się dopiero możliwe przez jej uniesienie. Równie interesująco przedstawia się podróż w czasie, jaką podejmuje artysta budząc do życia klimat lat sześćdziesiątych. „Pocztówkowa” w formacie, o miękkich streamline’owych liniach praca zatytułowana Więcej detali w cieniach, to ukłon w stronę amerykańskiej kultury wizualnej tego okresu, z widoczną sylwetką ikony architektury: terminalu lotniczego TWA Eero Saarinena. Motyw czarno-białych pasów, występujący w większości dzieł zgromadzonych na wystawie, przypomina z kolei o eksperymentach twórców op-artu, a obiekt Zaćmiennik elektryczny – telewizor zaprojektowany w stylistyce modnej przed czterdziestu laty. Artysta wpisuje się zatem swoimi działaniami w jeden z dominujących w sztuce współczesnych nurtów: krytycznej analizy dziedzictwa modernizmu, objawiającego się zarówno w praktykach kuratorskich, publikacjach, jak i malarstwie, rzeźbie czy dizajnie. Nie sposób wreszcie pominąć roli jaką odgrywa w jego artystycznym oeuvre zetknięcie się z kulturą Japonii. Pytel unika bezpośrednich cytatów czy nawiązań, odwołując się raczej do sugestii, nie pozbawionej żartobliwego dystansu. Bo tym właśnie jest choćby przekształcenie kunsztownych kobiecych fryzur Japonek w dym wydobywający się z komina krakowskiej elektrociepłowni (Made In Japan) czy wykreowanie niby pagody w oparciu o spiętrzoną sekwencję kwadratów (Absentia luminis). Zdaje się też pamiętać o pradawnym japońskim zwyczaju przestrzeganym przez budowniczych, którzy – aby poprawnie usytuować wznoszony dom – używali parasola rzucającego cień na ziemię. Ciemność (…) stanowiła bowiem podstawę piękna japońskiego pomieszczenia1.

Twórczość Rafała Pytla, bez względu na zawarte w niej kulturowe rebusy (a tylko o niektórych udało się wspomnieć w tym tekście), urzeka przede wszystkim formą: wysmakowaną estetycznie i dekoracyjną (nie bójmy się tego słowa!). W krakowskiej Manggha znalazła dla siebie klimat szczególnie sprzyjający, a tytułowa absentia luminis pozwoliła w pełni wydobyć jej wartość, przynosząc odwiedzającym jego wystawę, tak jak cień-spokój, ukojenie i ciekawą przygodę intelektualną.

1Ching-Yu Chang, Japońskie pojęcie przestrzeni, [w:] Estetyka japońska,t.1,
red. K. Wilkoszewska, Kraków 2006,s.211.

Tekst ukazał się w Wiadomościach ASP nr 60, styczeń 2013

wiadomości asp 60 pdf   portfolio / exhibitions / absentia luminis

 

Absentia Luminis

Jacek Stapowicz

Manggha jest miejscem szczególnym dla Rafała Pytla, mało który polski artysta tak bardzo wpisuje się w tradycyjną estetykę japońską, gdzie nacisk położony jest bardziej na sugestię i nieokreśloność niż na jednoznaczne przedstawienie. Zbieżność tych artystycznych postaw, zwłaszcza po obejrzeniu cyklu grafik inspirowanego ogrodami zen, mogłoby nasunąć nam pytanie do artysty, „Czy był Pan w Kioto ?” Sztuka Japonii nie była główną inspiracją Rafała, kiedy w 2005 roku wystawił cykl „Ogrody” w Centrum Manggha. Była to raczej próba znalezienia wspólnego języka, podobnych założeń, które to za swój cel biorą uczynienie z odbiorcy nie tylko obserwatora ale uczestnika dzieł sztuki. Artysta stara się nas zaangażować w bezpośrednie doświadczenie, kontemplację dzieła, wciągnąć w grę wyobraźni, która zwodzona niekiedy ironicznymi tytułami będzie otwierać nas na nowe doznania. Stosując surowe środki wyrazu, prowokuje odbiorcę do używania bardziej wyobraźni niż intelektu. Wszelka interpretacja, jakakolwiek wypowiedź, która stara się wtargnąć w ten porządek widzialności okazuje się daremna i nie znajduje żadnego zastosowania. Szukając tropów, możliwych do wydobycia z tych w większości monochromatycznych struktur, które określałyby punkt wyjścia ewolucji artystycznej Rafała, wskazać by należało nurt szeroko rozumianego minimalizmu i takich artystów jak Mark Rothko, Barneth Newman czy Olafur Eliasson. Inspiracje te dały początek poszukiwaniom strukturalnym gdzie natura jak i pejzaż industrialny poprzez obserwację artysty są sprowadzone do syntezy w postaci poziomych płaszczyzn, lecz nie na modłę abstrakcji geometrycznej.

W pracach Rafała zderza się chłodna kalkulacja kolorów, zawieszenie w bezruchu z mistrzowskim posługiwaniem się pędzlem, charakterystycznym gestem malarskim, oddając tym w pełni dynamikę rzeczywistości. Trudno jest przyporządkować Rafała do konkretnej dziedziny sztuki, uprawia grafikę, malarstwo, fotografię, tworzy reliefy, zajmuje się sztuką dźwięku. Rafał wyszedł od grafiki i malarstwa, jednak problem, który został rozpoznany w sztukach plastycznych rozwijany jest poprzez inne środki wyrazu (inne media). Problemem tym jest absentia luminis, absencja światła, balansowanie na skraju widzialności mając za plecami pustkę. Rafał zainspirowany dokonaniami wspomnianych twórców u których zastosowanie koloru niejednokrotnie przebiegało na granicy możliwości percepcyjnej oka, zdał sobie sprawę, że aby badać problem zaniku światła/formy musi wyjść poza malarstwo w kierunku form przestrzennych. Reliefy i obiekty o których tu mowa są właśnie tym jakże konsekwentnym przejściem. Wskazać należy, że w jednym z obiektów „Zaćmiennik” następuje kolejny krok, autor używa w nim mechanizmu, który wprawia obiekt w ruch, symuluje zaćmienie słońca. Pozostaje czekać, kiedy nastąpi użycie bardziej zaawansowanych technologi w jego twórczości. Rafał w swoim zamierzeniu dąży aby odbiorca nie miał dzieła sztuki przed sobą, chciałby go zaprosić do środka, stworzyć dla niego możliwości, które odbiorca sam by realizował w procesie interakcji z dziełem. Rozważania na temat pustki, zaniku, niebytu czy nicości towarzyszyły niemal od zarania zarówno kultury Zachodu jak i Wschodu, zwłaszcza w wymiarze mistycznym, któremu poświęcono wiele uwagi jako wspólnej płaszczyźnie tych kultur. Jednak podjęcie tej problematyki przez autora wystawy nie należy rozpatrywać jako włączenie się w dialog pomiędzy Wschodem i Zachodem, czy osiągania wyższych stanów świadomości. Nawet jeżeli nazwać twórczość Rafała „mistyczną”, to medytacja jaką praktykuje związana jest raczej z kontemplacją krajobrazu Nowej Huty z okien jego pracowni aniżeli pokusie odkrywania nowych stanów umysłu w komorach deprywacji sensorycznej.

Przeczucie odległego zdarzenia

Łukasz Konieczko

[…Rafał Pytel jest artystą, który działa na wielu polach, maluje obrazy, zajmuje się linorytem, fotografią, tworzy przestrzenne obiekty, uczy rysunku, jest również „łowcą dźwięków”, z których składa oryginalne dźwiękowe kolaże. [… zdecydowanie częściej skłania się w stronę oszczędnych rozwiązań, w których materia działania rygorystycznie podporządkowana zostaje koncepcji i zaplanowanej strukturze dzieła. Inspiracja – często zauważona w naturze, o czym świadczą oryginalne tytuły, zostaje sprowadzona do prostego znaku, rytmu, gry subtelnie dobranych materii.

Patrząc na twórczość Rafała mam wrażenie, że jestem świadkiem odległego zdarzenia. Niezależnie od sposobu działania widzimy świat przefiltrowany, pozbawiony zgiełku, a realia docierają do nas bardziej przez przeczucie niż rozpoznanie. Rafał odchodzi od klasycznego „okna na świat”, nie czujemy się podglądaczmi świata, możemy jedynie patrzeć i podziwiać „horyzont zdarzeń”…]

[… Wspomniane prace radykalnie odchodzą od materialnego, malarskiego działania. Zdarzenie już nie jest bohaterem utrwalonym na powierzchni przy pomocy koloru, struktury, gestu. Efemeryczny, nierzeczywisty obraz ujawnia się jedynie w chwili oglądania, wyłania się z ulotnej materii światła i cienia z „magicznego pudełka” na podobieństwo kalejdoskopowych obrazów. Nic nie jest dane. Struktura płutna pozostaje nieskalana. Czy w takim razie jesteśmy świadkami ulotnego złudzenia czy wymyślnej projekcji ?

W kulturze wschodu nicość jest pełnią i przez to bliska jest doskonałości, w naszym kręgu kulturowym stwierdzenie, że „pustka” może być „pełna” jest trudne do przyswojenia. Jak namalować ulotność, niematerialność, skoro nauczono nas oswajać świat słowem i obrazem? A może oglądając „Ogród” czy „Wschód” powinniśmy zadać sobie zupełnie inne pytanie. Czy oglądamy obraz, czy jedynie konsekwencje pochwyconego i uwięzionego zdarzenia?

Ogrody II”, 16.02 – 16.03.2012, Galeria szklana, Zator.

Dokumentacja wystawy Ogrody II  /  About / O mnie

Notatki z podróżowania nocą

Piotr Sikora

Wystawa „Walory podróżowania nocą”, która 17-go stycznia została otwarta w Małopolskim Ogrodzie Sztuki, jest prezentacją cyklu powstającego na przestrzeni 2013-go roku w zaciszu pracowni Rafała Pytla. Główną częścią pokazu są obiekty, projektujące za pomocą halogenów, mechanizmu kwarcowego oraz papierowych matryc, subtelne wzory świetlne. Artysta wykazał się rzemieślniczą sprawnością i estetyczną precyzją, konstruując projektory, komponując muzykę i wydając własnym sumptem katalog matryc. Jego prace składają się na koherentną, minimalistyczną wystawę, której tematem przewodnim jest doświadczenie miasta, jako przestrzeni form, dźwięków i powidoków.

Nowa Huta ma w sobie coś z wielkomiejskości, której doświadczyć można w budowanym w tym samym okresie osiedlu MDM w Warszawie (Plac Konstytucji). Światła neonów, nocny ruch i zimne posągi przodowników pracy mijane w podcieniach monumentalnej architektury “socrealu”. Tak żywy Plac Centralny czy Aleja Róż-nigdy nie zaistniały. Potencjał miasta, będącego robotniczym remedium na zgniły Kraków, nie został wykorzystany. Tę spokojną Nową Hutę obserwuje Rafał Pytel z 11go piętra wieżowca. Z wysokości widok jest piękny, zwłaszcza, kiedy kiczowate słońce zachodzi nad widocznym w oddali Krakowem, a stara część XVIII dzielnicy powoli szarzeje i zapada się w noc. Ulice zamieniają się w grafitowe linie, światła rozciągają w żółtcienie plam, ciągłość horyzontu gdzieniegdzie przecina wertykalny akcent – monolityczny komin wypuszczający w niebo ostatni organiczny oddech miasta.O mieście modernistycznym pisze w swojej książce spolszczony włoch – Roberto Salvatori (Pejzaże miasta, Zeszyty Literackie, 2006 r.):

„Nowoczesne krajobrazy – miejskie pejzaże; środowiska sztuczne, dalekie naturze, wymyślone przez człowieka”. Jedną z charakterystycznych cech nowoczesności jest antropocentryczne odejście od natury. Próba odnalezienia jej odpowiedników w suchych konstrukcjach i wyabstrahowanych kształtach. Poszukiwanie plastycznych ekwiwalentów rzeczywistości. „My futuryści brzydzimy się wsią, ciszą leśną, szmerem strumienia; wolimy (…) wielkie bloki mieszkalne, hałasy metaliczne, pomruk tłumów”. Dzisiaj to już nie “miastopotwór”. Monstrum skompromitowało się, rozmyło i rozpadło w jednej globalnej wiosce. Jest ciche i niegroźne. Bękart wielkich ideii. Porzucone dziecko rozwiązłej produkcji.

W uzyskanych low-tech’ową metodą projekcjach świetlnych ujmujący jest powolny ruch i delikatna zmienność uzyskanych obrazów. Ambientowe kompozycje dźwiękowe zachęcają do nieśpiesznej kontemplacji form. Oko odpoczywa śledząc powstały obraz. Pytel powraca do prostego wrażenia wizualnego. Przywołuje impresje miejskie bez wizualnego bałaganu, nużących kolorów i pośpiechu. Staje w opozycji do nierealnego natłoku wizerunków, obrazów i kształtów z jakim widz spotyka się na codzień.

Ponoć późno w nocy z 11go piętra słychać dźwięk “Kombinatu”. Powolnie przesuwające się światła samochodów liżą szary asfalt. Lampy gasną, rzucając ostatnie bliki świetlne na beton. Sposób, w jaki artysta przekłada pejzaż na język form wizualnych, przypomina tradycję abstrakcji u XX wiecznych awangard. Oprócz oczywistych konotacji z japońskim minimalizmem, Pytel buduje nawiązania do heroicznego okresu, kiedy formalne eksperymenty odpalały lont rewolucji albo budowały nowy porządek świata powojennego. Dzisiaj jest to jednak „zaledwie” niepoprawne estetyzowanie rzeczywistości, pełne uroku prawdziwego rzemiosła – co widać zwłaszcza w wykonanych własnoręcznie obiektach – i subtelności kolekcji zwyczajnych zdarzeń. Przyjemność notowania, słuchania i oglądania. Walory podróżowania nocą.

Walory podróowania nocą / portfolio

Lata 2005-08

Romuald Oramus

W 2005 roku powstał cykl linorytów pt. Ogrody, stylistycznie już samodzielnych, dobitnie zakotwiczonych w kulturze Wschodu. Wielotonowość ustępuje monochromatycznym rozgrywkom wzajemnych relacji układów zróżnicowanych kresek, tworzących wielość odcieni i walorów pomiędzy bielą papieru i czernią farby drukarskiej. Nazywanie kreowanych i w rezultacie dostrzeganych zjawisk pozbawione zostaje dosłowności. Ukryta materialność prac jest bardziej w sferze wyobrażeń o rzeczach i sprawach, do których się odnosi, niż w sferze „zaczepnych” dla oka strukturalnych działań. Jeśli powstawał jakiś konkret, to ujawnił się on w sferze bogactwa cięcia dłutem podłoża matrycy. Każde takie wyżłobienie stawało się jakby częścią naturalnych, powtarzalnych funkcji grafiki jako umownego organizmu. Zasadnicze znaczenie ma tu inspiracja ideą ogrodów Zen, w których zawarty jest sens wiecznego porządku, a zarazem malarsko – graficzna zjawiskowość każdej takiej przestrzennej aranżacji. „Suche ogrody” wykorzystują naturalne twory natury: piasek, kamienie, skały, drzewa , w zależności od pory roku podlegające naturalnym zmianom. Niemniej to, co trwałe a zawarte w rytmicznym zaoraniu, zagrabieniu wydzielonego terenu, uporządkowaniu dużej przestrzeni piasku lub żwiru – odpowiada symbolizowaniu uniwersum. Jego trwaniu w bezczasowości i nieskończoności, prostocie, doskonałości form i rytmów natury.

Fragment recenzji nt. dorobku artystycznego i dydaktycznego mgr. Rafała Pytla w przewodzie doktorskim.
Kraków, 11.04.2011

© Rafał Pytel

share this:
share this: